The Union Of People's Fedaian Of Iran
اخبار    سرسخن    مقالات سیاسی    اعلامیه ها    ديدگاه ها    کارگری    زنان    دانشجویی    مسئله ملی    اجتماعی    رويدادهای بين المللی    برای جهانی دیگروسوسياليسم    حقوق بشر    گفتارهای رادیویی    یادها    در راه کنگره    اعلان ها    موضوعی    گفتگو      
صفحه اول معرفي و تاريخچه  |   اسناد سازمان  |   آرشيو  |   پيوندهاي ديگر  |   آدرس هاي ما  |   آرشيو مقالات

تحولات خاورميانه به کدام سو؟

محمد اعظمي


به برکت گرفتار شدن آمريکا در باتلاق عراق و افغانستان و تجاوزات و زورگوئي هاي اسرائيل و عملکرد حکومت هاي مرتجع منطقه، گردنکشي و ماجراجوئي هاي جمهوري اسلامي ايران در ميان توده مردم عرب جذبه پيدا نموده است. حکومت ايران با توجه به چنين شرايطي است که جلب حمايت توده هاي عرب و مسلمان را در نقشه سياسي خود منظور کرده است، تا از اين طريق، سپري بسازد براي دفاع از سياست هاي خود در برابر آمريکا و اسرائيل. اين رژيم با کمک هاي مالي و نظامي خود، توانسته است رابطه اش را با کشور سوريه، حزب اله و جهاد اسلامي لبنان و حماس فلسطين، تقويت نمايد. جمهوري اسلامي اين بلوک را براي مقاومت در برابر آمريکا مي خواهد تا امکان تمرکز و ضربه مستقيم به ايران کاهش پيدا کند و درگيري با آمريکا و اسرائيل به خارج از مرزهاي ايران کشانده شود.
همچنين، از مقطع اشغال عراق توسط آمريکا، عراق نيز يکي ديگر از کانون هاي مقاومت براي مقابله با آمريکا شد. حکومت ايران درست در همان نخستين روزهاي اشغال عراق، به کمک مجلس اعلا و حزب الدعوه، که در زمان حکومت صدام در ايران ماوا گزيده بودند و در آن مقطع در عراق نفوذ داشتند، موقعيت خود را در آن کشور تقويت نمود. اما به نظر مي رسد فعل و انفعالاتي که در برخي از کشورهاي خاورميانه در حال وقوع است، مي تواند وضع منطقه را دستخوش دگرگوني نمايد:
سوريه با ميانجيگري ترکيه با اسرائيل در حال مذاکره است و ممکن است مناسبات اش، با پس گرفتن بلندي هاي جولان از اسرائيل، با ديگر کشورها از جمله ايران، تغيير کند. در عراق نيز حکومت ايران تحت فشار هاي آمريکا و حکومت عراق اعلام کرده است که از پشتيباني سپاه جيش المهدي دست برمي دارد . اقداماتي نيز توسط مصر در حال انجام است تا وضع حماس را از بحران حاد کنوني تا حدي خارج کند. در لبنان نيز يک دولت ائتلافي شکل گرفته است که به رغم تبليغات جمهوري اسلامي، چندان به سود حکومت ايران و متحدانش، نخواهد بود.
از ميان اين مجموعه، هر چند که پاسخ عادلانه به مساله فلسطين، گره اصلي دستيابي به صلح در خاورميانه است، اما وضعيت سوريه در تشديد بحران اين منطقه، نقشي کليدي دارد. اين کشور علاوه بر نفوذش در برخي جريانات تندرو و افراطي، پل ارتباطي جمهوري اسلامي با فلسطين و لبنان است. از اين رو مدت هاست که آمريکا و اسرائيل روي اين حلقه استراتژيک، تمرکز کرده اند. اين دو کشور که هنوز در موقعيتي قرار نگرفته اند تا براي حل مساله فلسطين گام هاي اساسي بردارند، مي کوشند تا با دور کردن سوريه از ايران، بتوانند بر بحران خاورميانه چيره گردند.

سوريه کشوري است که مشکل اش با اسرائيل بلندي هاي جولان است. اين کشور اگر بتواند بلندي هاي جولان را پس بگيرد، خود را به طور جدي درگير معضل فلسطين نمي کند. از زمان حافظ اسد تا کنون با مهارت و فرصت طلبي، توانسته است گليم خود را از آب بيرون بکشاند. در اوج اختلافات ايران و عربستان، سوريه رابطه اش را با هر دو کشور، حفظ نمود. دوست ديرينه عربستان و يار هم پيمان ايران ماند. به هر دو در حرف اظهار دوستي مي کرد و در عمل آن ها را تا جائي که تيغ اش مي بريد، مي دوشيد. در حال حاضر بشار اسد به دليل منافع اش، مدت هاست که با ميانجيگري ترکيه وارد مذاکره مستقيم با اسرائيل شده است. پيش از اين نيز در زمان کلينتون، مذاکره با اسرائيل تا حدودي پيش رفت و به سطح وزراي امور خارجه هم کشيده شد، اما ادامه نيافت و شکست خورد. پس از آن، سوريه گام هايش را درجهت تقويت حزب اله و دخالت در لبنان پر شتاب نمود و کوشيد از طريق اين اهرم ها، حفاظي براي خود در برابر آمريکا و اسرائيل ايجاد نمايد. با بحراني شدن خاورميانه و تمايل آمريکا و اسرائيل براي يافتن راه حلي براي اين منطقه، مذاکره با سوريه در اولويت آن ها قرار گرفت. بر اساس اخبار منتشره، مذاکرات بين اين دو تا حد زيادي پيش رفته است و گويا پيش نويس آن هم تهيه شده است. گفته مي شود که روي موضوع اصلي يعني باز پس دادن بلندي هاي جولان توافق صورت گرفته است. اکنون در حال چاني زني روي جدول زماني اجراي آن هستند. هم چنين بحث بر سر تقاضاي اسرائيل براي داشتن يک ايستگاه کنترل امنيتي در بلندي هاي جولان و تقسيم درآمد حاصل از توريسم و چگونگي تقسيم آب، ادامه دارد. طبيعي است که اگر توافقي صورت گيرد و وارد مرحله اجرا شود، ديگر سوريه نمي تواند هم از معارضه با اسرائيل دست بردارد و هم گروه هاي متخاصم با اسرائيل را تقويت کند. اساسا قرار است مرز سوريه و اسرائيل را مرز صلح نام گذاري کنند. سوريه نمي تواند اين مرز صلح را، به روي سلاح هاي ايران براي حزب اله و حماس باز نگهدارد. و اين موضوعي است که از چشم ايران پنهان نمانده و نگراني آنان را سبب شده است. چندي پيش با درز خبر مذاکره سوريه و اسرائيل، وليد المعلم وزير امور خارجه سوريه به ايران سفر کرد تا دولت ايران را در جريان بخشي از توافقات قرار دهد. سخنان احمدي نژاد پس از اين ديدار، گوياي خشم سران حکومت از اين رابطه بود. او اعلام نمود که آمريکا در آستانه فروپاشي قرار دارد و رو به زوال مي رود و هر کس سرنوشت خود را به آن ها پيوند زند و به آن ها نزديک شود از فروپاشي آن ها آسيب خواهد ديد. از آن پس تا کنون سفر مقامات سوري به ايران افزايش يافته و سخنان تبليغي زيادي به زبان مي آورند. کاربرد اين سخنان کاملا تبليغي، براي تداوم کمک هاي مالي از ايران و گرفتن امتياز بيشتر از اسرائيل است. سوريه در حالي که براي بازپس گرفتن بلندي هاي جولان پشت ميز مذاکره با اسرائيل نشسته است، اما تا آخرين دقايق از شعار دادن کوتاه نمي آيد. همين که سوريه پشت ميز مذاکره با رژيمي مي نشيند که دولت ايران خواهان نابودي آن است، نشاندهنده غير جدي بودن شعارهايي است که عليه اسرائيل و در دفاع از ايران سر داده مي شود. در چند روز اخير، پيمان دفاعي با وزير دفاع سوريه نيز بسته شد. اما اين گونه پيمان ها، پس از توافق سوريه با اسرائيل، روي کاغذ خواهند ماند. شکي نبايد داشت که سوريه در صورت دستيابي به يک توافقنامه با اسرائيل، رابطه اش با جهان و کشورهاي اتحاديه عرب و به ويژه با ايران، دستخوش تغييرات جدي خواهد شد. اولين گام محدود کردن و حتي بستن مرزها به روي سپاه پاسداران و محمولات جمهوري اسلامي خواهد بود.
اما نبايد دچار خوش خيالي شد و راه را هم، زياد هموار تصور کرد. سوريه اکنون درآمد هنگفتي از رابطه با ايران به جيب مي زند. فقط حجم همکاري اقتصادي دو کشور حدود ۳ مليارد دلار است. در حال حاضر چند پروژه مهم اقتصادي مشترک در برنامه خود، دارند. سوريه بدون دريافت کمک هاي مالي چرب تر و پول بيشتر، اين رابطه را از دست نمي دهد. افزون بر اين، ايران در اين سي سال با دادن کمک هاي مالي زياد و حتي کمک به نظاميان سوريه، به اشکال مختلف، براي خود پايگاهي به هم زده است که تغيير سياست، با مقاومت اين نيرو مواجه خواهد شد. به اين ها همه بايد افزود که نه اسرائيل و نه حامي و متحد استراتژيک او، آمريکا، تا زير فشار قرار نگيرند به راحتي امتيازي نخواهند داد. اساسا در ايجاد بحران خاورميانه و تشديد آن، اين دو کشور نفشي مهم و اساسي دارند. تا کنون نيز نشانه اميدوار کننده اي براي حل اين بحران، بروز نداده اند. بر عکس در حالي که اسرائيل از صلح با فلسطين صحبت مي کند، همزمان در مناطق اشغالي دست از شهرک سازي هاي جديد بر نداشته است.

در لبنان پس از بن بست و بي نتيجه ماندن انتخاب رئيس جمهور و پس از تصويب هيات دولت براي برکناري مسئول امنيتي فرودگاه بيروت، ژنرال وفيق شوقير و برچيدن شبکه مخابراتي حزب اله- که ۹۰ هزار خط تلفن، امکان شنود روي تلفن ها و نصب دوربين در فرودگاه بيروت را در کنترل داشت- حزب اله دست به سلاح برد و اين تنش داخلي در عرض مدت کوتاهي، بيش از ۸۰ تن کشته به بار آورد. بالاخره با ميانجيگري کشورهاي اتحاديه عرب، اين دو مصوبه هيات دولت، لغو و آتش بس برقرار شد و راه مذاکره هموار گرديد. با توافق کليه طرف هاي درگير در جنگ در دوحه، اين جنگ خاتمه پيدا کرد. سئوال اين است که برنده اين جنگ چه کس يا کدام جريان سياسي است؟ اهميت آن نيز در اين جاست که پيروزي حزب اله يک پيروزي براي ايران و تحکيم موقعيت آن در لبنان خواهد بود.
پيش از اين، در جريان مذاکره بين گروههاي رقيب که با دخالت عمرو موسي انجام شد، پيشنهاد حزب اله اين بود که در کابينه ۱۰ وزير اکثريت، ۱۰ وزير اقليت و ۱۰ وزير هم رئيس جمهور داشته باشد. آن مذاکرات به شکست کشيد و نهايتا حزب اله در جنگي داخلي به سلاح متوسل شد. آن چه که بيش از خود دست بردن به سلاح براي بخش زيادي از مردم لبنان قابل پذيرش نبود، حمله به ايستگاه راديوئي و روزنامه المستقبل بود. در جريان درگيري هاي لبنان اين اقدام حزب اله تقريبا بي سابقه بود و اثرات منفي در اذهان نشاند. ارتش دخالت نکرد و دولت هم براي مقابله، مسلحانه وارد جنگ نشد.
در حال حاضر طي توافق دوحه، قرار است که اکثريت ۱۶ وزير، اقليت ۱۱ وزير و رئيس جمهور هم ۳ وزير در دولت داشته باشند. پست رياست جمهوري که مدت ها انتخابش ممکن نشد، به فرمانده ارتش، ميشل سليمان، سپرده شد. فعلا مسئول امنيتي فرودگاه در پست خود باقي ماند و حزب اله هم سلاح و هم خطوط تلفن خود را حفظ مي کنند. افزون بر اين، با تقسيم کابينه، حزب اله از حق وتو برخوردار شده است.
در جبهه مخالف حزب اله، وتوي دادگاه رسيدگي به جرايم قتل حريري، که برايش جنجال به پا شده بود، از دست حزب اله در آمده است. مسئوليت امنيت لبنان به دولت سپرده شده است و حزب اله اجازه استفاده از سلاح را در مبارزات سياسي ندارد. آن چه که مهم است، پشت اين توافق اتحاديه عرب قرار دارد که بر اجراي مفاد توافقنامه نظارت خواهد داشت. از اين رو نقض آن براي حزب اله مشکل خواهد بود. موضوع خلع سلاح حزب اله به گفت و گوهاي ملي در چارچوب استراتژي دفاعي سپرده شده است. و بالاخره توافق دوحه به ابتکار يکي از کشورهاي عربي و حضور مسئول و هيئتي از اتحاديه عرب صورت گرفت. جمهوري اسلامي در قطر نقشي مستقيم نداشت.
حزب اله که نطفه اش را، تجاوزات و زورگوئي هاي اسرائيل کاشته است و از دل حمايت مالي و نظامي جمهوري اسلامي زاده شده و پرورش يافته است ، امروز خود به واقعيتي در درون جامعه لبنان تبديل شده است که اگر به کابينه وارد شود، قاعدتا حضورش، به تقويت ارتش ملي خواهد انجاميد. حزب اله نمي تواند هم در انتخابات شرکت کند، هم در کابينه وزير داشته و از حق وتو برخوردار باشد و هم دولت در دولت ايجاد کند و ارتشي موازي ارتش ملي را اداره کند. حفظ سلاح پس از اين، براي اين جريان سخت تر مي شود و با شرکت در قدرت به ناگزير به سمت يک حزب سياسي سوق داده مي شود.
حزب اله مي گويد اسرائيل بايد مزارع شبعا را به لبنان بازپس دهد و زندانيان سياسي را هم آزاد کند تا اسلحه را زمين بگذاريم. اسرائيل مي گويد شبعا را در جريان جنگ از سوريه گرفته ايم. اگر اين کشور رسما اعلام کند که شبعا متعلق به لبنان است، آن را به سازمان ملل تحويل مي دهيم. سوريه هم اين تعهد را نمي دهد و اين موضوع کلاف درهمي شده است.
ميدانيم که در لبنان به دليل تنوع جريات قومي مذهبي براي اداره مملکت اقوام و مذاهب سهم دارند. رئيس جمهور از ميان مسيحيان، رئيس مجلس از مسلمانان سني و نخست وزير از مسلمانان شيعه انتخاب مي شود.
پس از جنگ موقعيت و حيثيت حزب اله که قبلا به خاطر مقاومتش در برابراسرائيل تقويت شده بود ضربه خورد، چون به سلاح در مناقشات داخلي دست برد و از برخي خطوط قرمز نظير حمله به رسانه ها، عبور کرد و جنگ شيعه سني را راه انداخت. پيش از اين همواره حزب اله اعلام کرده بود که سلاح را براي دفاع از کشور و مقابله با تجاوزات اسرائيل به کار خواهند برد. در اثر اين جنگ صنعت توريسم که يکي از درآمدهاي قابل ملاحظه براي لبنان است، تقريبا فلج شد و خسارات مالي و جاني زيادي به بار آمد.

مصر در ماه گذشته مهماندار دو تن از اعضاي دفتر سياسي حماس بود. موضوع مورد گفتگو پذيرش آتش بس بين حماس و اسرائيل است. به نظر مي رسد در صورت پيشرفت مذاکره در رابطه با سوريه و اسرائيل، امکان دستيابي به آتش بس موقت و زماندار، فراهم شود. حماس در نوار غزه در اثر جنگ هاي طولاني فرسوده و خسته شده است. وضعيت اقتصادي مردم بسيار وخيم است. اين شرايط حماس را به مذاکره و پذيرش آتش بس مي کشاند و اين به زيان جمهوري اسلامي است و از کانون هاي مقاومت در برابر اسرائيل کم مي کند.

در عراق تا کنون جمهوري اسلامي هم خود را با دولت، که در آن حزب الدعوه و مجلس اعلاي انقلاب اسلامي دست بالا را دارند، نزديک مي دانست و هم با رئيس جمهور آن جلال طالباني و هم زمان، از طريق کمک به مقتدا صدر در برهم زدن اوضاع و ايجاد ناآرامي اقدام مي نمود. نزديکي دولت کنوني به آمريکا و تاکيد آن بر حفظ منافع ملي عراق، جمهوري اسلامي را از دولت کنوني دور و به تقويت مقتدا صدر کشاند.
با دستگيري برخي از عناصر سپاه قدس از جمله يکي از فرماندهان آن و رو شدن نقشه ها و کمک هاي جمهوري اسلامي فشار از جانب کشورهاي عرب و دولت نوري المالکي افزايش يافت و رژيم ايران را تا حدي به عقب نشاند. در حال حاضر حکومت ايران اعلام کرده است که از خلع سلاح جيش المهدي حمايت مي نمايد.
وضعيت عراق در اين چند ماهه به سود قدرت دولت نوري مالکي پيش مي رود. در حال حاضر نيروهاي دولتي در شهر صدر مستقر شده اند و اين شهر را از دست شورشيان خارج کرده اند. تثبت دولت کنوني و برقراري آرامش نسبي در عراق موقعيت جمهوري اسلامي را تضعيف خواهد نمود. خصوصا اينکه دلايلي و مدارکي براي دخالت ايران در ايجاد اغتشاشات در عراق وجود دارد که با آرام شدن نسبي عراق از اين مدارک براي عقب نشاندن بيشتر جمهوري اسلامي استفاده خواهد شد.

حرکتي که در خاورميانه شروع شده است به خصوص مذاکره سوريه و اسرائيل اگر به نتايجي برسد، وضعيت در خاورميانه را دستخوش تغييرات مهمي خواهد کرد. نتيجه اين روند اگر به بهبود وضعيت در فلسطين کشيده نشود، که مي تواند کشيده شود، تضعيف حکومت اسلامي ايران و جريانات تند رو اسلامي را در پي دارد. نتيجه اين تضعيف به افزايش فشار به حکومت ايران مي انجامد.
با توجه به ابهامات و سئوالاتي که در گزارش اخير دبير کل آژانس بين المللي اتمي وجود داشت و نگراني هائي که جهان از اتمي شدن ايران دارند به خصوص کشورهاي عربي و اسرائيل، بعيد نيست در روزهاي پاياني حکومت بوش به بهانه جواب ندادن تحريم ها، حملاتي به برخي مراکز نظامي و اتمي ايران صورت نگيرد. لحن سياستمداران آمريکائي و اسرائيلي در اين اواخر کاملا جنگي شده است و حتي لحن گزارش آژانس نيز نسبت به گزارشات پيشين کاملا تندتر شده است. به نظر مي رسد که اگر امکان توافق در سوريه فراهم شود، احتمال ضربه نظامي به ايران کاهش پيدا مي کند. چون در اين حالت تهديدات و فشارهاي جهاني از سوي ايران جدي تر گرفته مي شود. برعکس زماني که حکومت ايران احساس قدرت کند و جهان را براي مقابله با خود، موثر و متحد و يکپارچه نبيند، تن به اين حد از فشارها نخواهد داد.
جريانات آزاديخواهي که براي دموکراسي و سوسياليسم مي رزمند نيازمندند اين فعل و انفعالات را نه در سطح، بلکه در اعماق مورد توجه قرار دهند. امروز هر سياستي که به عادي کردن مناسبات جمهوري اسلامي با جهان بيانجامد به سود آزادي و عدالت تمام مي شود. شرايط متشنج، بحراني و غيرعادي بستري است که در آن استبداد و ارتجاع بيشتر مي تواند جولان دهد. جمهوري اسلامي در اين سي سال همواره از تشنج، بحران و جنگ به سود تحکيم پايه هاي حکومت استبداديش، بهره برده است. عادي شدن مناسبات جمهوري اسلامي با جهان به سود رشد جنبش هاي اجتماعي به سود رشد مبارزه براي آزادي و سوسياليسم است.







[ نسخه چاپی ]     [ بازگشت به صفحه اول ]


اخبار
درگيري فيزيکي مردم با گشت ارشاد در ميدان درکه تهران
تجمع حق التدريسان و معلمان پيش دبستاني مقابل مجلس
روزنامه رسمي حكم ابطال رياست مرتضوي را چاپ نكرد
دلار 2023 تومان ، سكه 747 هزار تومان
اظهار ناتواني دولتي ها در جلسه مجمع تشخيص
مقابل شهرداري ملارد رخ داد خودسوزي مقابل چشم شهردار
بازداشت يک فعال سياسي عرب در حميديه
خواستار پايان اعتصاب غذاي کبودوند هستيم
رييس اتحاديه ناشران و كتابفروشان:كتابفروشان به تعطيلي فكر مي‌كنند :
فدراسيون دوچرخه‌سواري هم «تعليق» شد
اخبار دانشجوئی
کوي دانشگاه تهران ۱۰ روز قبل و بعد از ۱۸ تير تعطيل است
اجراي دستورالعمل پوشش دانشجويان از اول مهر/ انتقاد از نيروي انتظامي۱۳۹۱/۰۳/۲۰
۶۲ درصد مدال‌آوران ايراني رقابت‌هاي علمي جهاني از کشور رفتند
ادامه‌ي تنش در دانشگاه مازندران به دنبال مرگ يک دانشجو
گزارش شوراي دفاع از حق تحصيل
سخنان وزير علوم افشاي نقض آشکار حقوق دانشجويان است
تجمع اعتراضي دانشجويان علوم پزشکي در مقابل مجلس و وزارت بهداشت
نويد بهاري دانشجويان از پشت ميله هاي زندان
تجمع ۵ روزه‌ي دانشجويان علوم پايه در مقابل وزارت بهداشت
اعتراض داريوش اجلالي، دانشجوي دانشگاه ياسوج با دوختن لب‌هايش
 
کارگران دربند را آزاد کنید

دانشجویان دربند را آزاد کنید

برگی از تاریخ

با یاد یاران

اسامی قربانيان کشتار زندانيان سياسی در سال ۶۷





شورای دانشجویان و جوانان چپ ایران











خبرگزاری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران










آرشیو آثار کلاسیک مارکسیستی









Copyright 2004 © etehadefedaian.org - All Rights Reserved - Administration