The Union Of People's Fedaian Of Iran
اخبار    سرسخن    مقالات سیاسی    اعلامیه ها    ديدگاه ها    کارگری    زنان    دانشجویی    مسئله ملی    اجتماعی    رويدادهای بين المللی    برای جهانی دیگروسوسياليسم    حقوق بشر    گفتارهای رادیویی    یادها    در راه کنگره    اعلان ها    موضوعی    گفتگو      
صفحه اول معرفي و تاريخچه  |   اسناد سازمان  |   آرشيو  |   پيوندهاي ديگر  |   آدرس هاي ما  |   آرشيو مقالات

جنبش دانشجويي ايران در سال ۱۳۸۹؛ سال گريز و انتظار


يكشنبه, ۱۴ فروردين ۱۳۹۰
بر جنبش دانشجويي ايران در سال ۱۳۸۹ چه گذشت؟ زندان، تبعيد و محروميت از تحصيل يا بيش از اينها ؟ راديو فردا در نگاه نوروزي خود به جنبش دانشجويي ايران در آخرين سال از دهه‌ي هشتاد و در آستانه‌ي ورود به دهه‌ي نود، به بررسي جنبش دانشجويي ايران، چهره‌هاي شاخص اين جنبش، مهم‌ترين اتفاق‌هاي مربوط به آن و چشم‌اندازي که پس از سال ۱۳۸۹ پيش روست، پرداخته است.


دانشگاه؛ جايگاه مبارزه

جستجوي ريشه هاي جنبش دانشجويي بيش از نيم قرن فراز و نشيب، مبارزه و ستيز، محروميت و زندان و تغيير و دگرديسي را پيش روي ما مي گذارد.
سي و اندي سال پيش، دانشجويان ايراني در صف مقدم اشغال سفارت آمريکا در تهران ايستاده بودند.
حالا بيش از ۳۰ سال گذشته و دانشجويان شعارهاي ديگري مي دهند، اما آنچه امروز ما به عنوان جنبش دانشجويي ايران مي شناسيم، ۳۶۵ روز گذشته را چگونه گذراند؟ سال ۱۳۸۹ براي جنبش دانشجويي ايران چگونه سالي بود؟
سال بد. سال باد. سال اشک. سال شک؟ و شايد هم هيچکدام و همه؟

سعيد حبيبي، فعال پيشين و تحليلگر مسائل دانشجويي که حالا در آلمان به سر مي برد، مهمان نوروزي ماست تا يکسال گذشته جنبش دانشجويي ايران را به مرور بنشينيم.
سعيد حبيبي: اين مسئله که در آستانه هر حرکتي اين دانشجويان هستند که پيش از ديگران دستگير مي شوند، از تحصيل محروم مي شوند و يا حتي دانشگاهشان منحل مي شود، مويد اين مسئله است که دانشگاه هنوز هم جايگاه مبارزه و مبارزان است.

علي افشاري. او هم از فعالان پيشين و تحليلگر مسائل دانشجويي ايران در آمريکا، ديگر همراه ماست در مرور نوروزي کارنامه يکساله جنبش دانشجويي ايران.
علي افشاري: دانشجويان سعي کردند که حداقل در اين مقطع، هم از حقوق خودشان دفاع کنند و هم به نوعي ، چراغ انتقاد را در دانشگاه ها روشن نگاه دارند.»
زنده نگاه داشتن آتش اعتراض! اين مهمترين نقشي است که تحليگران دانشجويي براي جنش دانشجويي ايران قائلند.
سعيد حبيبي: نقش دانشگاه هم متاثر از حرکت کلي جامعه است و هم متاثر از ميزان سرکوب دولت.»
جنبش دانشجويي در سال گذشته بسيار تلاش کرد تا عليرغم همه سرکوب هاي سهمگين و فشارهاي سنگيني که بر آن وارد مي شد، کماکان آتش اعتراض را زنده نگاه دارد و به عنوان يکي از کانون هاي اصلي جامعه، مورد توجه هم جامعه و هم حکومت باشد.
علي افشاري هم از همين تلاش مي گويد، از تلاش براي بقاء: «جنبش دانشجويي ايران با توجه به شرايط جديدي که در آن قرار گرفته بود در سال ۱۳۸۹ سعي کرد تا خودش را با شرايط تطبيق دهد. تشخيص بدهد که در کجا قرار دارد و الزامات اين دوره جديد از فعاليتش به چه نحوي و به چه شکلي خواهد بود؟
جنبش دانشجويي در سالي که گذشت بيشتر در موضع دفاعي بود تا در موضعي که بتواند فعاليت هايش را به شکل فعالانه و پيش رونده، جلو ببرد.
چون حجم فشارها، تعقيب ها و فضاهاي پليسي و امنيتي به شکل بي سابقه اي در سال ۱۳۸۹ گسترش پيدا کرده بود و طبيعي بود در اين سال که آستانه تحمل حاکميت بسيار بسيار کمتر شده بود، به نوعي که مي شود گفت، پس از انقلاب فرهنگي در هيچ حوزه اي دانشگاه ها شاهد اين همه برخوردهاي انقباضي و محدود کننده نبودند، سعي کرد که بقاي خودش را حفظ کند.»

سال گذار

دستگيري دهها دانشجو، صدور احکام زندان و تبعيد براي دانشجويان و اخراج و محروميت از تحصيل. همه اينها در کنار مهاجرت بسياري از فعالان و چهره هاي راهبردي جنبش دانشجويي موقعيت تازه اي در صفحه شطرنج فعاليت هاي سياسي و صنفي براي دانشجويان رقم زده است.
علي افشاري، تحليلگر مسائل دانشجويي، از اين همه با عنوان «دوران گذار جنبش دانشجويي ايران» نام مي برد.
علي افشاري: امسال سال گذار جنبش دانشجويي ايران از يک شکل و فعاليت هاي قبلي به سمت روش هاي جديد فعاليت بوده است. با توجه به فضايي که پس از انتخابات جنجالي رياست جمهوري سال ۸۸ در کشور به وجود آمد، طبيعي بود که اشکال فعاليت جنبش دانشجويي در ايران نيز دستخوش تغيير شود.
تا پيش از اين، اين فعاليت ها مبتني بر فعاليت گروه ها و تشکل هاي دانشجويي و چهره هاي شناخته شده دانشجويي بود، که اينها در مجموع موتور محرکه جنبش دانشجويي در ايران بودند و بر اين اساس به صورت علني و تقريبا رسمي يا نيمه رسمي فعاليت مي کردند.
اما در سال گذشته ما ديديم که ادامه اين نوع فعاليت ممکن نبود و حاکميت با هر صداي اعتراض محدودي، دانشجو را از دانشگاه اخراج مي کرد، طبيعي بود که در اين فضا ديگر نمي شد آن فعاليت ها را ادامه داد.
لذا در مجموع مي شود گفت که سال ۸۹ يک دوره جنيني مرحله جديد فعاليت هاي جنبش دانشجويي بود که به سمت روش غير رسمي، نيمه علني و يا فعاليت پوشيده حرکت مي کرد.
اما سعيد حبيبي، تحليلگر مسائل دانشجويي ، زاويه ديگري را بر اين موضوع باز مي کند.
او از بخش هايي مي گويد که جنبش دانشجويي در آنها چندان هم موفق عمل نکرد: «من تصور مي کنم که در يکسال و نيم اخير جنبش دانشجويي تنها در بخش تبليغات و پروپاگاندا، نقش خود را ايفا کرده است.
البته به اعتقاد من اين مسئله معلول علل متفاوتي است که در نوع خود، قابل بحث و قابل توجه است. اما در همان بخش نخست هم، تصور مي کنم در عرصه سازماندهي نيروهاي اجتماعي، با هويت خاص خودش، تاثير چنداني به جاي نگذاشته است.
اين البته خلائي است که بايد آن را هم در ارتباط با ضعف رهبري اين جنبش و هم در ارتباط با ضعف در سازماندهي و امکانات و هم در آشفتگي ها و پريشاني هايي که در فضاي گفتمان ايران هست، جستجو و مورد تحليل قرار داد.»
آقاي حبيبي همچنين از ضعف جنبش دانشجويي ايران در نهادسازي مي گويد: من بر اين باورم که جنبش دانشجويي درارتباط با نهادهايي که مقوم دموکراسي هستند، در طول يکسال و نيم اخير فعاليت چشمگيري نداشته است.
به عبارت ديگر هم در عرصه تشکل هاي مدني، مثل خود تشکل هاي دانشجويي و هم در ايجاد تشکل هاي صنفي در عرصه دانشگاه، کاستي هايي وجود داشته و هنوز هم وجود دارد.»

مطالبات دانشجويي

همه اينها، از شدت گرفتن محدوديت ها براي فعاليت هاي دانشجويي گرفته تا موج گسترده بازداشت و محروميت از تحصيل، چه اثري بر مطالبات اين جنبش باقي گذاشته است؟
آيا جنبش دانشجويي راديکالتر و سياسي تر شده و يا بيش و پيش از آن در جستجوي مطالبت ديگري است؟
علي افشاري، فعال پيشين دانشجويي از تحول مطالبات اين جنبش مي گويد: گر چه نمي شود گفت که مطالبات جديدي را خلق کرده است، ولي شدت و درجه مطالبات را افزايش داده است.
به هر حال مطالبات جنبش دانشجويي ايران را مي شود در دو سرفصل کلي تقسيم بندي کرد، يکي از آنها؛ مطالبات عام و کلاني است که از سوي دانشجويان به عنوان ميزان الحراره و بخش پيشرو جامعه مطرح مي شود و آنها سعي مي کنند از حقوق ملت دفاع کنند.
اما دومين سر فصل نيز، مطالبات صنفي آنان است. در سرفصل نخست، اگر سال ۱۳۸۹ را با سال هاي پيش از آن مقايسه کنيم، مي بينيم که ميانگين نحو و درجه راديکاليزه بودن اين مطالبات، افزايش يافته است.
اما در حوزه صنفي با توجه به اينکه محدوديت هاي اعمال شده از سوي حکومت در دانشگاه روز به روز در حال افزايش است، حجم اين مطالبات هم افزوده شده است.
اما پذيرش نقش سياسي از سوي جنبش دانشجويي ، موضوعي است که سعيد حبيبي، ميهمان نوروزي ما، درباره آن ، اما و اگرهايي دارد:
«من معتقدم که نبايد از جنبش دانشجويي انتظار گزاف داشت. دانشگاه همان طور که در عرصه علم و تکنولوژي جايي براي آموزش است، درعرصه فعاليت هاي سياسي و مدني نيز، جايگاه آموزش نظري و تجربي است.
نهادن وظيفه احزاب و رسانه ها بر دوش دانشگاه و يا پذيرفتن اين وظايف از سوي فعالين جنبش دانشجويي، انتظار گزافي است که چندان هم نتيجه بخش نخواهد بود.»
علي افشاري اما، موضوع نياز جامعه را پيش مي کشد و معتقد است اگر جنبش دانشجويي ، جنبشي سياسي است، پس ناگزيراست.
علي افشاري: يک توازن و تقارني بين مطالبات صنفي و گروهي و همچنين فعاليت هاي سياسي در جنبش دانشجويي بايد برقرار شود.
شايد جنبش دانشجويي در طول دوران فعاليتش ، در برقراري يک پيوند مناسب بين اين دو، ناتوان بوده است. اما به لحاظ سياسي اين نياز جامعه است که دانشجويان را به اين سمت و سو مي برد.»

چهره ها

جنبش دانشجويي ايران در سال ۱۳۸۹ توانست همچنان چراغ خانه اش را روشن نگاه دارد. اما از دست داده هايي هم داشت. صانع ژاله و حامد نورمحمدي، دو دانشجو که در جريان اعتراض هاي دانشجويي کشته شدند.
از سعيد حبيبي، تحليلگر مسائل دانشجويي مي پرسم تاثيرگذارترين چهره هاي شاخص جنبش دانشجويي در سال ۱۳۸۹ چه کساني بودند؟
«و چهره در اين ميان خيلي شاخص هستند. خانم بهاره هدايت و آقاي مجيد توکلي. اينها افرادي هستند که در يکسال و نيم اخير، عليرغم همه فشارهاي وارده و احکام بسيار سنگيني که دريافت کرده اند- آقاي مجيد توکلي هشت سال و نيم زندان و خانم هدايت ، ۹سال و نيم زندان- کماکان به استقامت و پايداري خودشان ادامه دادند.
خاطرمان هست که در آستانه روز ۱۶ آذرماه ، با پيامي که صادر کردند، يک شوري در سطح فعاليت هاي اين جنبش ايجاد کردند. اما اين را هم بايد ذکر کنم که از ديد من حق آنان در دانشگاه ها ادا نشده است.
از اين جهت است که من انتظار دارم وقتي چنين فعالين مقاوم دانشجويي در زندان هستند، حداقل ظاهر دانشگاه ها و فضاي کلي آنجا به گونه اي باشد که در و ديوار دانشگاه هم، آزادي اين افراد را فرياد کند.»
علي افشاري هم انتخاب هايي دارد: به نظر من مي شود کساني که در دور جديد اعتراضات خياباني و تحرکات جنبش، شهيد شدند را چهره هاي برجسته اين جنبش دانست.
اما دانشجويان زنداني نيز از چهره هاي شاخص اين جنبش به شمار مي روند. به خصوص خانم بهاره هدايت، مجيد توکلي و آقاي ميلاد اسدي ، افرادي بودند که در دوره دانشجويي شان هم نماينده طيف گسترده اي از دانشجويان بودند.
از سوي ديگر با مقاومت و از خودگذشتگي خودشان، مقاومت جنبش دانشجويي را نشان دادند و مي دانيد که يکي از بدترين برخوردها هم با آنان در زندان، چه در دوران بازجويي و چه در دوران تحمل حبس صورت گرفت.»

بسيج دانشجويي

جنبش دانشجويي ايران در سال ۱۳۸۹ هم، مثل سال هاي پيش از آن، با نهاد سازمان يافته اي به نام بسيج دانشجويي در چالش بود.
بسيج دانشجويي در ۳۶۵ روز گذشته چه نقشي را ايفا کرد و چه اثري بر جنبش دانشجويي ايران گذاشت؟
علي افشاري مي گويد که تشکل شبه نظامي بسيج دانشجويي با وجود امکانات گسترده، چندان هم در دانشگاه ها موفق نبوده است.
علي افشاري: بسيج دانشجويي حالت يک تشکل دانشجويي را ندارد و بايد آن را جزو يک تشکل شبه نظامي در نظر گرفت. اما طبيعي است که بسيج دانشجويي هم همچون جامعه اسلامي دانشجويان و جريان جعلي موسوم به دفتر تحکيم وحدت که به اين عنوان هم بيانيه صادر مي کنند، اينها حافظان منافع نظام در داخل دانشگاه ها هستند.
اين گروه ها سعي مي کنند پيش از اينکه نهادهاي امنيتي و نظامي فعال شوند، موازنه قوا را در درون دانشگاه ها به نفع حکومت حفظ کنند. اگر به فعاليت اين گروه ها در سال گذشته نگاهي بياندازيم مي بينيم که از اين منظر شکست خورده اند.»

چشم انداز پيش رو

از سعيد حبيبي، فعال پيشين دانشجويي، اگر بپرسيم، مي گويد که چشم انداز پيش روي جنبش دانشجويي ايران با توجه به همه تغيير و تحولات يکسال گذشته، فشار و سرکوب و برخورد بيشتر است و در نتيجه پيامد آن مطالباتي است که راديکالتر خواهد شد.
سعيد حبيبي: از يک طرف به نظرم مي رسد که فشار حکومت بر جنبش دانشجويي بيشتر و بيشتر خواهد شد و فعالين دانشجويي که در صف مقدم مبارزه هستند مورد برخورد بيشتر قرار خواهند گرفت.
در اين شرايط اگر جنبش دانشجويي به سمت ايجاد نهادهاي صنفي که، البته دانشگاهي هم هستند، نرود، احتمالا تبديل به يک قشر اتميزه خواهد شد و عملا از نقش آفريني اجتماعي باز خواهد ماند.
علي افشاري، تحليلگر ديگري است که چندان اميدي به تغيير وضعيت موجود ندارد و از افزايش چالش ميان حاکميت و فضاي دانشجويي مي گويد:
«قطعا اين فضاي سرکوب و برخوردهاي پليسي نمي تواند جنبش دانشجويي را به صفر برساند. و ناتوان از اين خواهد بود که جلوي کنش هاي انتقادي را در دانشگاه ها بگيرد و دانشجويان کماکان به نقادي خودشان ادامه خواهند داد.
ما به دليل هزينه بسياري که به آنها تحميل خواهد شد ، من تصور نمي کنم در کوتاه مدت و در طول سال آينده نيز ما شاهد اين باشيم که جنبش دانشجويي به دوران اوج خود بازگردد.
بنابر اين همين وضعيت کنوني کماکان ادامه خواهد يافت و چالش مابين حکومت و دانشجويان در دانشگاه ها افزايش خواهد يافت.»
خيلي ها مي گويند جنبش دانشجويي ايران از دوران طلايي خود فاصله گرفته است. خيلي ها، وقتي مي گويند «دوران اوج»، نگاهشان به سال هاي پاياني دهه پنجاه است و انقلاب سال ۱۳۵۷.
سال هاي پاياني دهه ۷۰ هم دوره اوج ديگري است براي جنبش دانشجويي ايران. دوره اي که مشکل بتوان با آخرين سال از دهه ۸۰ خورشيدي مقايسه اش کرد، هر چند که «عصر طلايي» در هيچ زمان، «عصر حاضر» نبوده است.

فهيمه خضر حيدري

راديو فردا



[ نسخه چاپی ]     [ بازگشت به صفحه اول ]


اخبار
درگيري فيزيکي مردم با گشت ارشاد در ميدان درکه تهران
تجمع حق التدريسان و معلمان پيش دبستاني مقابل مجلس
روزنامه رسمي حكم ابطال رياست مرتضوي را چاپ نكرد
دلار 2023 تومان ، سكه 747 هزار تومان
اظهار ناتواني دولتي ها در جلسه مجمع تشخيص
مقابل شهرداري ملارد رخ داد خودسوزي مقابل چشم شهردار
بازداشت يک فعال سياسي عرب در حميديه
خواستار پايان اعتصاب غذاي کبودوند هستيم
رييس اتحاديه ناشران و كتابفروشان:كتابفروشان به تعطيلي فكر مي‌كنند :
فدراسيون دوچرخه‌سواري هم «تعليق» شد
اخبار دانشجوئی
کوي دانشگاه تهران ۱۰ روز قبل و بعد از ۱۸ تير تعطيل است
اجراي دستورالعمل پوشش دانشجويان از اول مهر/ انتقاد از نيروي انتظامي۱۳۹۱/۰۳/۲۰
۶۲ درصد مدال‌آوران ايراني رقابت‌هاي علمي جهاني از کشور رفتند
ادامه‌ي تنش در دانشگاه مازندران به دنبال مرگ يک دانشجو
گزارش شوراي دفاع از حق تحصيل
سخنان وزير علوم افشاي نقض آشکار حقوق دانشجويان است
تجمع اعتراضي دانشجويان علوم پزشکي در مقابل مجلس و وزارت بهداشت
نويد بهاري دانشجويان از پشت ميله هاي زندان
تجمع ۵ روزه‌ي دانشجويان علوم پايه در مقابل وزارت بهداشت
اعتراض داريوش اجلالي، دانشجوي دانشگاه ياسوج با دوختن لب‌هايش
 
کارگران دربند را آزاد کنید

دانشجویان دربند را آزاد کنید

برگی از تاریخ

با یاد یاران

اسامی قربانيان کشتار زندانيان سياسی در سال ۶۷





شورای دانشجویان و جوانان چپ ایران











خبرگزاری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران










آرشیو آثار کلاسیک مارکسیستی









Copyright 2004 © etehadefedaian.org - All Rights Reserved - Administration